[HICC.VN]

Mô hình công ty spin-off

Ngô Đức Thế (*)

*

Công viên Khoa học Cambridge hiện là đại bản doanh của hơn 100 doanh nghiệp spin-off được thành lập năm 1970 bởi Viện Đại học Cambridge.

(TBKTSG) – nhằm hoàn toàn có thể vận hành những kết quả nghiên cứu, việc thành lập những doanh nghiệp công nghệ nhằm thương mại hóa những kết quả này là một việc luôn phải có. Thành lập những công ty khởi nghiệp do chính nhà khoa học đồng sở hữu với cơ quan nghiên cứu chính là mô hình công ty spin-off (university spin-off company hoặc technology spin-off company) rất phổ biến ở những nước phát triển.

những bạn đang xem: Spin-offs là gì

Nhà phát minh được hưởng cổ phần

quan điểm “university spin-off company” hoặc “academic spin-off company” không mấy phổ biến ở Việt Nam, nhưng rất phổ biến ở những nước phát triển, nổi bật ở những nước có nền khoa học phát triển, và thậm chí ngay nước láng giềng nhỏ bé của Việt Nam là Singapore.

Công ty công nghệ spin-off được hiểu là những công ty công nghệ vận hành những kết quả nghiên cứu ứng dụng của những nhà khoa học với hình thức đồng sở hữu của cơ sở nghiên cứu và nhà phát minh, và được quản lý độc lập với cơ sở nghiên cứu. Công ty này phát triển và sản xuất sản phẩm từ công nghệ được phát triển bởi nhà nghiên cứu, và bán sản phẩm ra thị trường thông qua những kênh phân phối thích hợp. Hoặc ở quy mô thấp hơn, công ty spin-off hoàn toàn có thể là một kênh trung gian nhằm tiếp tục phát triển công nghệ nhằm chuyển giao tới những doanh nghiệp sản xuất to hơn.

Hình thức công ty “spin-off” xuất hiện lần lần đầu tiên ở Vương quốc Anh vào cuối thế kỷ 19. Mô hình này nhanh chóng chóng phát triển ở Mỹ và Anh từ giữa đến cuối thế kỷ 20, với một mốc quan trọng vào năm 1980, với Đạo luật Bayh-Dole được phê duyệt ở Mỹ nhằm luật hóa làm việc của mô hình công ty này. Từ đây, mô hình này nhanh chóng chóng được phát triển ở nhiều nước như Mỹ, châu Âu, Nhật Bản,… và trở thành một phương án thích hợp cho phép nhà phát minh vừa giữ được tài sản trí tuệ, vừa thu được lợi nhuận từ kinh tế đồng thời cơ sở nghiên cứu cũng được hưởng thuận tiện lâu dài.

nhằm hoàn toàn có thể thành lập được những công ty spin-off thì điều lần đầu tiên (quan trọng nhất) là nhà nghiên cứu tạo ra được kết quả nghiên cứu có tính ứng dụng (cho thị trường) và có khả năng thương mại hóa. Và cơ sở nghiên cứu sẽ hỗ trợ việc thương mại hóa thông qua những quỹ đầu tư khởi nghiệp (những trường đại học to trên thế giới đều có ngân quỹ như vậy này) và đầu tư cho nhà nghiên cứu nhằm sinh ra công ty (tất nhiên bằng sáng chế (patent) sở hữu trí tuệ luôn được đăng ký trước đó nhằm bảo vệ sản phẩm trí tuệ bởi luật pháp).

Điểm quan trọng ở đây là nhà phát minh không phải là người làm thuê cho khoản đầu tư này mà được cùng hưởng cổ phần trong doanh nghiệp (đồng thời là người sáng lập và lãnh đạo mảng kỹ thuật viên, công nghệ của công ty). Với những công nghệ cần phải có vốn đầu tư ban đầu to mà cơ sở không đủ khả năng đầu tư, họ sẽ kêu gọi đầu tư từ những nguồn đầu tư bên cạnh ngoài (quỹ đầu tư, doanh nghiệp,…) nhằm cùng góp vốn. Đây chính là cách Đại học Quốc gia Singapore hỗ trợ PGS. Phan Toàn Thắng cách đây hơn 10 năm nhằm mở công ty dựa trên phát minh tế bào gốc cuống rốn của anh.

hoàn toàn có thể phân biệt công ty “university spin-off” và những doanh nghiệp khởi nghiệp (start-up entrepreneurs) theo bảng so sánh dưới đây:

*

Từ kinh nghiệm Singapore

Trong khối ASEAN, Singapore tuy là một quốc gia nhỏ chỉ với hai trường đại học nghiên cứu chính (Đại học Quốc gia – NUS, và Đại học Công nghệ Nanyang – NTU), cùng với hệ thống những viện nghiên cứu khoa học và công nghệ thuộc cơ quan nghiên cứu khoa học và công nghệ (A*STAR) là những vị trí ươm mầm cho những công ty công nghệ spin-off. Chỉ tính trong năm năm (1998-2003), sẽ có hơn 70 doanh nghiệp spin-off được thành lập từ những cơ quan này. Với nguồn đầu tư dồi dào từ ngân sách chính phủ cùng với cơ chế thoáng trong thủ tục hành chính, Singapore là một trong những những quốc gia năng động nhất châu Á trong việc phát triển mô hình spin-off.

tính chất quan trọng của những công ty spin-off là quy mô khởi đầu nhỏ và vừa với số vốn đầu tư không quá to (tất nhiên tùy thuộc từng lĩnh vực cụ thể) và tốt và thuận tiện thích ứng với sự thay đổi của thị trường. Giáo sư Xiaogang Peng (Đại học Arkansas, Mỹ) trong bài tổng quan về cơ hội và thách thức đối với mô hình spin-off đã ví mô hình spin-off giống như những con thuyền nhỏ đi trên sóng nước, tốt và thuận tiện thích ứng với những con sóng dữ nhờ sự thay đổi cho phù hợp.

Xem thêm: Metamask Là Gì – đánh Giá Ví Ethereum Metamask

Mô hình những công ty spin-off nhỏ và vừa hiện đang được yêu thích và đầu tư mạnh ở nhiều quốc gia châu Âu do khả năng tạo việc làm tốt, tận dụng cơ sở hạ tầng nghiên cứu từ chính những trung tâm nghiên cứu phát triển, vị trí được đầu tư cơ sở hạ tầng tiên tiến đủ khả năng phục vụ cho cả nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu phát triển, vừa tận dụng nguồn nhân lực hiệu quả hơn được đào tạo từ đây. Với quy mô nhỏ và vừa, khả năng thu hồi vốn của spin-off nhanh chóng hơn cùng với tiền thấp hơn cho việc xây dựng cơ sở vật chất cũng như tiền quản trị.

bên cạnh cạnh đó, những trường đại học to thời nay còn tính đến sự “xung đột” giữa chức năng làm học thuật (của nhà nghiên cứu) và chức năng làm kinh doanh (lúc quản lý doanh nghiệp spin-off) nên đều có những văn bản thỏa thuận rất rõ ràng về phân công những nhiệm vụ mà nhà khoa học cần hoàn thành.

Đến câu chuyện Việt Nam

Trở lại với Việt Nam, không thể thừa nhận một thực tế đáng buồn là nền khoa học còn ở mức thấp so với mặt bằng thế giới. Nhưng ở trong bức tranh tối về nền khoa học Việt Nam thì vẫn có một vài điểm sáng của một vài nhà khoa học có năng lực, có tâm huyết và say mê với nghề nên đã tạo ra một vài kết quả có ý nghĩa khoa học và ứng dụng, cũng như tiềm năng thương mại hóa.

Tuy nhiên, thuật ngữ spin-off dường như còn khá mới mẻ và mô hình này thực chất chưa được phát triển. Ở nhiều trường đại học và cơ sở nghiên cứu, những kết quả có tính ứng dụng và thương mại hóa thường được chuyển giao một cách vội vã và chưa tính đến thuận tiện lâu dài cho chính nhà nghiên cứu và cơ sở nghiên cứu, hoặc trong nhiều trường hợp những kết quả mắc phải bỏ qua vì không có tiền đầu tư làm thương mại hóa. Trong một bài phỏng vấn gần đây trên Tạp chí Kiến thức ngày nay, PGS. TS. Phạm Văn Nho (Đại học Quốc gia Hà Nội), người theo đuổi những nghiên cứu ứng dụng vật liệu nano đã “than thở” rằng những sản phẩm của ông không có khả năng đưa đến thị trường vì vừa thiếu tiền khởi nghiệp, vừa không đủ khả năng giới thiệu bán sản phẩm,…

Những bức xúc của PGS. Nho cũng chính là một thực tế phản ánh sự thiếu hỗ trợ từ chính trường đại học và nhà nước trong việc hỗ trợ những nhà khoa học thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu. bên cạnh cạnh việc thiếu những nguồn đầu tư thì chính sự thiếu cơ chế khởi nghiệp nhằm thăng bằng thuận tiện kinh tế của nhà khoa học và cơ quan quản lý cũng là một nguyên nhân gây vấn đề. Và mô hình spin-off chính là một phương án tốt cho những thuận tiện này.

nhằm hoàn toàn có thể phát triển được mô hình này, điều lần đầu tiên tất nhiên phải tới từ chính nghiên cứu của những nhà khoa học: những kết quả có tính ứng dụng. Thứ hai là hệ thống pháp luật về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cần chặt chẽ nhằm trợ giúp đỡ nhà nghiên cứu hoàn toàn có thể bảo vệ sản phẩm của mình. Thứ ba là những quỹ đầu tư khởi nghiệp từ chính phủ trực tiếp cho những cơ quan nghiên cứu cho mục đích spin-off, cùng với hệ thống pháp lý chặt chẽ, rõ ràng quy định về quyền lợi những bên cạnh (nhà nghiên cứu, cơ quan sở hữu,…), và cơ chế thông thoáng, thủ tục hành chính gọn nhẹ. Và thứ tư, cần sự quản lý độc lập (theo đúng mô hình spin-off) của những công ty khởi nghiệp khỏi hệ thống hành chính và học thuật của trường đại học, viện nghiên cứu nhằm nhằm những công ty này vận hành theo đúng cơ chế thị trường.

Xem thêm: Cream Pie Có Nghĩa Là Gì, ‘ivy Lebelle Creampie’ Search

Rất mong Bộ Khoa học và Công nghệ, những cơ quan điều hành nghiên cứu khoa học (Quỹ NAFOSTED,…) cần nghiên cứu xây dựng những quỹ khởi nghiệp spin-off nhằm hỗ trợ những nghiên cứu ứng dụng, cùng với việc xây dựng hệ thống văn bản pháp quy nhằm luật hóa mô hình này.

(*) Đại học kỹ thuật viên Đan Mạch

luôn luôn mục: Hỏi Đáp

Nguồn : Tổng hợp

[bvlq_danh_muc]

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

This site uses cookies to offer you a better browsing experience. By browsing this website, you agree to our use of cookies.